كه تو از مهلت‌دادگانى تا روزى كه وقت معلوم است مرا ، يعنى دميده شدن صور اول . « قالَ فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ إِلَّا عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ « 1 » » گفت بعزت تو كه هرآينه گمراه كنم جمله آدميان را مگر بندگان تو را كه از فرزندان آدم مخلصانند . « قالَ فَالْحَقُّ وَ الْحَقَّ أَقُولُ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكَ وَ مِمَّنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ أَجْمَعِينَ « 2 » » گفت خداوند كه منم حق و حق مىگويم ، به قول حق قسم است و حرف سوگند محذوف . سوگند ياد مىكنم براستى خود و راست مىگويم هرآينه من پر كنم دوزخ را از تو و تابعان تو كه فرزندان آدم‌اند . چون آفريدن آدم با روح تمام گشت ، در حالت سنه كه ميان خواب است و بيدارى ، از پهلوى چپ پاره‌اى اخراج كرد ، حوا را آفريد . قوله تعالى « يا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ وَ خَلَقَ مِنْها زَوْجَها وَ بَثَّ مِنْهُما رِجالًا كَثِيراً وَ نِساءً وَ اتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي تَسائَلُونَ بِهِ وَ الْأَرْحامَ » « 3 » اى مردمان پرستيد و فرمان‌بردارى كنيد خداوند خود را آنكه بيافريد شما را از يك تن يعنى نفس آدم عليه السلام و بيافريد از نفس آدم جفت او را و بپراكند يعنى پيدا كرد از هردوشان مردان بيشمار و زنان بسيار . فرمان‌بردارى كنيد خداى را به يگانگى پرستيدن . او آن خدائى است كه مىخواهيد شما به دو يعنى به نام و به حق او حاجتهاى خود از يكديگر و به حق اقربا . بدان گفت كه پيش از نزول فرقان ، اهل كتاب چون از كسى چيزى مىخواستند سوگند مىدادند به خداى يا به قرابتان و الارحام . از آن گفت ارحام چشمها و اقربااند . اگر « ارحام » به نصب‌خوانى ، چنان باشد كه فرمان‌بردارى كنيد خداى را و

--> ( 1 ) - سورهء ص ، 38 . آيه : 83 . ( 2 ) - سورهء ص 38 آيات 84 و 85 . ( 3 ) - سورة النساء ، 4 . آيه : 1 .